Περί Ελευθερίας

Κείμενο παλιό. Η ημερομηνία στο σημειωματάριό μου γράφει: Σάββατο 17 Μαΐου, 2014.

Ήθελα κάποτε να το δημοσιεύσω αλλά τώρα με αφορμή ένα κομμάτι που άκουσα σκέφτηκα πως είναι η καλύτερη στιγμή.

Το κομμάτι λέγεται "Fickle Sun, Pt. 3: I'm Set Free" είναι το τελευταίο από το νεότερο άλμπουμ του Brian Eno (The Ship). Ακούστε και εσείς λοιπόν.

Brian Eno - Fickle Sun, Pt. 3: I'm Set Free

Όπως, ψαχούλευα και σκάλιζα στο διαδίκτυο ανακάλυψα πως ο συνθέτης του κομματιού είναι πράγματι ο Lou Reed. Ειδικότερα το γράψαν οι Velvet Underground και το ακούμε στο ομώνυμο άλμπουμ του '69. Ο Eno, βέβαια, μιας και είναι πραγματικό ταλέντο το 'χει κάνει αγνώριστο, μια πραγματικά καλή διασκευή, τέτοια που να ταιριάζει στο χρώμα του ίδιου και του άλμπουμ του. Αλλά ακούστε και το «πρωτότυπο» για τα πιστήρια της υπόθεσης.
The Velvet Underground - I'm Set Free

«Περί Ελευθερίας»

Σ’όλη μας τη ζωή είμαστε αναγκασμένοι να σέρνουμε μια αλυσίδα από το πόδι, η οποία στο άλλο άκρο έχει μια βαριά ατσάλινη μπάλα. Σαν φυλακισμένοι. Αλυσίδα που εμείς οι ίδιοι σφυρηλατίσαμε και μετά περάσαμε στο πόδι μας. Επιλέγουμε να είμαστε ανελεύθεροι. Όχι ως προς το καθεστός της χώρας μας (αυτό δεν το επιλέγουμε) αλλά ως προς κάτι μέσα μας.
Σκλάβοι της ρουτίνας. Σκλάβοι των εμμονών. Σκλάβοι των συναισθημάτων μας, τα οποία αν μη τι άλλω μας καθοδηγούν. Συνειδητά βρισκόμαστε υπό την κυριαρχία αυτών και δεν μπορούμε να ενεργήσουμε διαφορετικά. Πρέπει να εκπληρώσουμε κάθε επιθυμία τους.
Και αν δεν το κάνουμε, άλλωτε νιώθουμε τύψεις, άλλωτε ενοχές και άλλωτε πόνο. Πόνος, ο οποιός δεν ξέρω πως διαχωρίζεται σε συναισθηματικό-ψυχικό και σε σωματικό. Όπως και να ΄χει είναι πόνος.
Και πως θα μπορούσαμε να είμαστε ελεύθεροι; Από τη στιγμή που γεννιόμαστε βρισκόμαστε σε αυτήν την κατάσταση και συνέχεια την τροφοδοτούμε και την ενισχύουμε με κάθε μας σκέψη και πράξη. Δεν μπορούμε να ξεφύγουμε. Ακόμα και όταν πηγαίνουμε κάπου έξω για φαγητό ή στην δουλειά ή στην σχολή είμαστε ανελεύθεροι γιατί καθοδηγούμαστε από αυτήν μας την σκέψη-ιδέα του «που θα καταλήξουμε». Είτε εκεί που θα πάμε μας αρέσει είτε όχι, φερόμαστε δουλικά στην ιδέα του «πάω κάπου».
Και θα μπορούσαμε να είμαστε ελεύθεροι; Να ξεκινήσουμε για το πουθενά και όπου μας βγάλει; Πολύ λυρικό και ψεύτικο, βγαλμένο σαν από κάποια ταινία ή βιβλίο. Τό 'χω προσπαθήσει όταν απλά ήθελα να βγω έξω από το σπίτι αλλά δεν νομίζω πως τα κατάφερα. Ακόμα και το γεγονός ό,τι ήξερα τους δρόμους και που θα με βγάλουν με έκανε να ξέρω που βρίσκομαι, που μπορώ να πάω και πως να γυρίσω πίσω. Ίσως αν κάποια στιγμή μπορούσα να βρεθώ σε κάποιο ξένο μέρος χωρίς να ξέρω κανέναν και απλά να περιπλανιόμουν κι όπου με έβγαζε να έβρισκα αυτήν την δόση ελευθερίας.
Αλλά από την άλλη κι αυτό ανελεύθερο είναι. Πάλι υποκύπτω σε κάποια εμμονή που έχω…. Η απόλυτη ελευθερία είναι ανελεύθερη;

Θέλουμε να είμαστε ελεύθεροι; Όποιον και να ρωτήσεις, ναι, φυσικά θέλει να είναι ελεύθερος και είναι ελεύθερος. Έτσι έμαθε στο σχολείο. Είναι μια πραγματικά ελέυθερη απάντηση, βασισμένη σε προκαταλήψεις και σε ιδέες που άλλοι έχουν εμφυτέυσει στο κεφάλι του. Γιατί κάθε τί μη-ελεύθερο είναι κάτι προς αποφυγήν. Μια κατάσταση από την οποία πρέπει να ξεφύγουμε και πρέπει να μαχόμαστε γι’αυτό. Με ποιον; Με τον εαυτό μας; Είμαστε πραγματικά σε θέση να τα βάλουμε με εμάς; Μπορούμε να λέμε πως είμαστε ελεύθεροι; Κανείς μας δεν είναι. Κάθε φορά που πρέπει να πάρουμε κάποια κρίσιμη απόφαση επιλέγουμε τον εύκολο δρόμο που δεν πονάει και πολύ αλλά κρύβει πολλά λάθη ενώ λιγότερες φορές διαλέγουμε τον άλλο, τον δύσβατο που πονάει αλλά όταν φτάσουμε στο τέλος του έχουμε πάρει πολλά. Λίγοι μπορούν να το κάνουν αυτό. Και πάλι ελεύθεροι δεν είναι. Κρύβει, βέβαια, μια δόση πνευματικής ελευθερίας και κάποιας διαφάνειας αλλά δεν αρκεί. Από την άλλη, οι περισσότεροι προτιμάνε να δέχονται και να εκτελούν τις αποφάσεις άλλων. Ελεύθεροι κι αυτοί.
Άραγε γίνεται κάθε φορά που ακούμε κάτι νέο, κάποια άποψη, μια είδηση, να την κρίνουμε χωρίς να βασιζόμαστε αποκλειστικά σε κάτι που προϋπάρχει στο κεφάλι μας; Μπορούμε να εκμηδενίσουμε και να σκεφτούμε χωρίς προκαταλήψεις ή ιδέες, που μπορεί να μην είναι λάθος, αλλά σίγουρα θα επηρεάσουν σε κάποιο βαθμό την τελική μας άποψη;

‘Have you ever considered any real freedoms? Freedoms from the opinions of others...even the opinions of yourself?’  (Apocalypse Now - 1979)

Και ο συλλογισμός έπεσε πάνω σε παράδοξο:
‘Ακόμα και η σκέψη αυτή, να λειτουργήσει κάποιος έτσι, είναι μια άποψη, ανελεύθερη, αφού η άποψη είναι κάτι προσωπικό, εξαρτάται από εμάς δηλαδή, αλλιώς θα ήταν αλήθεια’